Alfred Nilsson Lunde jobba for NASA i 20 år. (Fotograf er ukjent. Bildet er eitt av fleire brukt i «Osingen» 2010, med takk til Ingeborg Borgen og Svanhild og Nils Lunde for lån av bilde)

50 år sidan månelandinga: Osingen som jobba for NASA

Alfred Nilsson Lunde var ikkje berre del av Apollo-programmet, han var sentral då det året etter nesten gjekk gale.

Av: Kjetil Vasby Bruarøy

I dag er det 50 år sidan eit av dei største augneblinka i historia, månelandinga med mannskapen Neil Armstrong, Edwin «Buzz» Aldrin og Michael Collins.

Dette blir markert fleire stadar i verda, ikkje minst i USA. Sjølv har NRK ved eit uhell tatt opptak over og med det sletta si eiga sending av landinga, som skjedde klokka 21:17:40 norsk tid.

Alfred Nilsson Lunde (1942-1996) frå Os flytta til onkelen Albert Særvold i USA i 1957. Han var då 15 år gamal og kunne ikkje engelsk. I 1966 blei han uteksaminert frå The University of Texas i Austin som sivilingeniør med spesialisering i romfart. Same år, etter blant anna å ha takka nei til jobb i Boeing, blei han tilsett hos NASA på planavdelinga ved romfartssenteret i Houston.

Det er ein kort artikkel om Lunde på Wikipedia.

Han arbeidde for det meste med å rekna ut banar knytta til Apollo-programmet.

Lunde samarbeidde tett med astronautane. Michael Collins, som var tredjemann på Apollo 11, men som sjølv ikkje var nede på månen, skal ofte ha vore innom kontoret til Lunde for å følgja med i arbeidet. Der lærde han meir om kva han ville sjå medan han gjekk i bane rundt månen og venta på at Armstrong og Aldrin skulle fullføra oppdraget sitt der.

Sivilingeniøren frå Os var òg i simulatoren på Cape Kennedy i Florida saman med Neil Armstrong og Buzz Aldrin.

I seglfly over Os

Tidlegare historielærar, no forfattar av ein del lokallitteratur, Lars Skorpen, har noko kjennskap til Lunde.

– Det hende at han var heime i Os. Ein dag han var på Ulven spurde han om å få ein flytur. Vi tok ein tur i seglfly saman, og fekk ein fin prat, seier Skorpen til Midtsiden.

Meir informasjon finn vi i «Osingen».

I 2010, 40 år etter berginga av Apollo 13, skreiv Terje Bøthun ein fyldig artikkel over fem sider i Os Mållag sitt blad, «Osingen».

Osingen er digitalisert, les heile utgåva og artikkelen om Lunde (side 21-25).

Sentral i berginga av Apollo 13

Mest merksemd fekk Lunde året etter månelandinga, då ein oksygnetank eksploderte om bord i Apollo 13. Romferja var 320.000 km frå jorda, på veg til månen. Det var tre astronautar om bord, og dei kom med meldinga som seinare er kjent som tidenes underdriving; «Houston, we've had a problem».

Det vert snart klart at dei tre om bord er i livsfare, og sjansane for å koma tilbake til jorda i live er små. I Houston går katastrofealarmen, og det som er av tilgjengeleg romfartsekspertise, får beskjed om straks å innfinna seg i kontrollsenteret.

Ein av desse var den 28 år gamle romfartsingeniøren Alfred N. Lunde, skriv Bøthun i «Osingen».

For å korrigera kursen måtte rakettmotorar avfyrast, men til rett tid, i fleire omgangar. Dersom siste avfyring var feil, ville astronautane anten brennast levande eller forsvinna ut i rommet for godt.

Bildeprogrammet til Alfred Lunde var til hjelp. Dette forklarte kva astronautane skulle sjå då tida var rett for å fyra av. Charles Duke, som hadde radiokontakt med Apollo 13, og som sjølv landa på månen med Apollo 16, spurde Lunde om han kunne svergja på ein stabel med biblar på at berekningane var korrekte. Lunde svarte at det kunne han ikkje, men han følte seg sikker.

Lunde mottok presidentens frihetsmedalje for arbeidet med å returnera dei tre astronautane i Apollo 13. Han døydde i USA i 1996, berre 53 år gamal.

Alfred Lunde gav og ut tre bøker om romfart: Fottrinn på månen (1974), Romfartsrevolusjonen (1986) og Utfordringen (1988).

Alfred blei fødd på Lunde i Os i 1942 som den yngste i ein søskenflokk på ni. Foreldra var Borghild og Nils Lunde. Han gifta seg i 1966 med den eitt år yngre læraren Anne de Mesqita frå Galveston (USA).

Fleire saker