Mats Hjelle, Leo Corneliussen og Øystein Moberg i Vargavågen i går. Fluktbåten MS Snøggi bakgrunnen. (Foto: Kjetil Vasby Bruarøy)

Båtpuss for krigshistoria

MS «Snøgg» skal skina når 75-årsjubileet for den canadiske flukten skal «rekonstruerast» og markerast.

image
image
image
image
image
image
image
image
image
Av: Kjetil Vasby Bruarøy

Tysdag 26. september 1944 nødlanda det eit canadisk Wellington bombefly på Søre Neset. Dette fekk okkupasjonsmakta med seg, men lokalbefolkinga, Milorg og Saborg kom tyskerane i forkjøpet og alle dei seks canadiarane overlevde og kom seg ut av landet.

• Les òg: 70 år sidan nødlandinga på Haugland

Flukten gjekk til fots til Vargavågen, med båt til overnatting i eit naust i Selvågen i Sørstrøno, og så til Lønningdal og opp i ei fjellet for ei god veke i skjul i ei laftehytte ved Botnavatnet. Flygarane døypte Botnahytto «Little Canada».

Så blei dei henta av MS Snøgg, køyrd forbi store mengder tyske vaktbåter ved ubåthavna i Hatvik til Austevoll, lagt i skjul på Ospøya og frakta ut av landet med «Vigra» av Shetland-Larsen.

• Les òg: Botnahytto er mellombels redda (desember 2018)

Stort reisefølgje til markering i Os 

I haust er det 75-årsjubileum for den dramatiske og vellykka flukten, som både berga seks liv, og som involverte heltemodig innsats av så mange.

«Det er utvilsomt en enestående begivenhet i historien om det kanadiske luftvåpen i annen verdenskrig» seier Canadien Military Heritage om dei to vekene i Os.

Os Sogelag og Os Turlag har tatt initiativ til ei helg med markering både for inviterte gjestar og publikum, fredag med markering på Haugland, vandring til Vargavågen og lunsj i Hargun-naustet, laurdag med MS Snøgg ogVigra sitt søsterskip KNM Hitra til kai i Os, og bildeframsyning, talar og middag med inviterte gjestar i Oseana - og søndag med turmarsj til Botnahytto.

– Siste gjenlevande av dei seks canadiarane har ikkje helse til å koma. Eg besøkte han på pleieheimen i fjor, heile rommet hans var dekorert med effektar frå Os, fortel Mats Hjelle frå Os Sogelag.

– Men det kjem 35 familiemedlemmar av dei seks, både barnebarn og oldebarn. Vi har òg fleire gjestar som er i familie med nokre av dei mange som hjelpte til med flukta.

Også representantar for Forsvaret i Noreg og i Canada deltar i markeringa. 

På dugnad i Vargavågen

Os kommune har gjeve 100.000 kroner i støtte til markeringa. Nokre av kronene går med til å rusta opp MS Snøgg til jubileet.

Båten er ikkje ein Askeladden, men den blei bygd av Askeladden-verftet Henrik J. Askvik i 1928. Det er Ole T. Lunde som eig Snøgg.

I 1998 starta ein prosess som førte til at både Os kommune, ulike firma og privatpersonar samla inn pengar til full restaurerering hos Einar Sauholmen på Bergegrend. Os Rotary skaffa ein 40 år gamal Sabb som blei restaurert på dugnad.Snøgg var klar til fin markering av 60-årsdagen til flukten i september 2004.

– Målet var å halda Snøgg i drift, men etter at Hallgeir Bjørnevik i 2016 gjekk bort, har det ikkje vore mykje bruk eller vedlikehald, seier Øystein Moberg frå Os Rotary.

Snøgg står denne veka på slipp hos Os Båtklubb i Vargavågen. Der skal ein dugnadsgjeng frå Os Rotary Klubb, Os Sogelag og Oselvarlaget, med fleire frivillige, gjera fluktbåten presentabel til jubileet.

– Vi er så vidt i gang, og vi har plass til fleire nevar, om det er folk som er heime og har ledig tid, seier Øystein.

Han starta på arbeidet saman med Mats Hjelle og Leo Corneliussen.

– Olje og bunnsmøring er sponsa frå Jotun og Os Fargehandel. Når vi er ferdig med skroget og tida vår på slipp, skal vi om bord og blant anna mala styrhus og lugar, seier Leo, som har lang fartstid som båtbyggar for BMV.

Fleire saker