Denne hola er stor nok til 4-5 mann og var fylt med sprengstoff og var underminert. (Foto: Politiet)
Denne hola er stor nok til 4-5 mann og var fylt med sprengstoff og var underminert. (Foto: Politiet)

Fann grotte med sprengstoff ladd med sjølvutløysar

Politiet og Forsvaret har aksjonert mot ei hole som truleg var Milorg sitt sprengstofflager under krigen.

Kjetil Vasby Bruarøy
20. mars 2016 - 9:58

Høyrde du ein serie med kraftige smell frå Hatlelia førre helg? Årsaka var at Forsvaret destruerte sprengstoff og ammunisjon som kort tid i forkant var funnen i ei hole.

– Eg kjem tilbake til deg om dette, svarer politioverbetjent Audun Hadler-Olsen når Midtsiden spør kva smell folk på Søfteland og Gåssand høyrde førre helg.

«Har hørt sikkert mer enn 10 smell her på søfteland i dag. Ene gangen klirra det i glassene. Jeg hører ikke noe alarm gå i forkant eller etterpå» lyder ei av fleire spørjande meldingar på Facebook frå laurdag og søndag for ei veke sidan.

Når Hadler-Olsen ringer opp igjen forklarer han at det er gjort eit funn av ei hole med sprengstoff, men at det ikkje er ønskje om å gå ut med meir eksakt stad enn at dette er i området Hatlelia-Gåssand.

– Slike funn kan trekka til seg nysgjerrige, ikkje berre frå nabolaget, men frå andre stadar i landet og frå utlandet. Funnet er gjort i eit område det normalt ikkje ferdast turfolk, og vi ønskjer ikkje at folk beveger seg i det terrenget.

Hola har fleire inngangar og er stor nok til at 4-5 mann kunne ha opphalde seg nokre dagar. I hola var det sprengstoff, handgranat og ammunisjon, og hola var underminert, altså med feller og sjølvutløysar kopla til sprengladinger.

– Alt er no sprengt og området er nøye gjennomsøkt etter yttarlegare feller og sprengstoff.

Eit stykke krigshistorie

Funnet inkluderte blant anna engelsk Mills no 36 handgranat, 9 mm ammunisjon, tennarar og engelsk sprengstoff av typen PHE no 2. PHE er plastisk sprengstoff som under 2. verdskrig blei rekna som noko av det beste sprengstoffet.

– Vi blei varsla av ein privatperson som tilfeldigvis var i området. Då kopla vi inn Forsvaret, som ha spesialistar på sprengstoff, fortel Hadler-Olsen.

Han har klarert med Forsvaret at det var greit å orientera media, men Forsvaret vil ikkje sjølv uttala seg om aksjonen.

– Før vi gjekk inn i området har vi gjort ei undersøking i krigshistorisk dokumentasjon. Arnfinn Haga si bok «I mulm og mørke – fem års kamp mot okkupasjonsmakten» (2004) og private notatar ved fenrik H. M. Nilsen, Linge kompaniet, har vore til god hjelp.

– Blei det vurdert om nokre av gjenstandane burde vore levert til museum?

– Delar av funnet vurdert som svært farleg, og alt var i dårleg forfatning.

Stammar truleg frå Milorg sin treningsleir

I dei krigshistoriske tekstane om aktiviteten til motstandsrørslene kjem det fram at Milorg hadde stor aktivitet i Os, særleg i 1944. Dei to kompania besto av til saman cirka 190 mann og var leia av Jacob Hjelle og Magnus Hauge.

Dei hadde treningsleir i Hatlelia. Presenning stolen frå NSB blei brukt som telt. 70 kassar proviant blei frakta inn i området hausten 1944. Milorg hadde sidan februar same hatt fenrik Helen M. Nilsen Austevoll saman med sersjant Lars Dalland, som var telegrafist. Det blei gjeve instruksjon til motstandsfolk frå blant anna Os, Fana og Bergen, også til folk frå Saborg.

Nilsen var ekspert på sprengstoff og sabotasje. Undervisinga hans handla blant anna om sabotasje, sprenging, sakselading, laging av limpets og «booby traps».

Tyskarane aksjonerte mot Hatlelia i ein knipetang-aksjon der dei gjekk inn frå både Lønningdal og Gåssand. Dette skjedde i midten av november 1944.

Politiet reknar med at hola som no blei oppdaga aldri blei oppdaga av tyskarane, eller av andre, før no i mars 2016, over 71 år etter at tyskarane aksjonerte i området.

– Hadde tyskarane funne dette sprengstofflageret ville det nok gått i lufta. Milorg rømte frå staden. Ein del av mannskapet blei arrestert, andre kom seg til Nordhordland og slutta seg til Bjørn West og var med på kamphandlingar i Matrefjella.

Åtvarar mot å underøka på eiga hand

Sjølv om Forsvaret no har sprengt det gamle lageret og underøkt området grundig, i fleire omgangar, ønskjer ikkje politiet at folk skal oppsøka dette terrenget.

– Om du gjer liknande funn må du for all del ikkje røra noko av det. Meld ifrå til politiet og gå tilbake same veg som du kom.

– Vi såg av salvane som gjekk av under destruksjonen at det kan vera mykje kraft også i gamalt sprengstoff, seier Audun Hadler- Olsen, som sjølv var med under aksjonen.

Les meir om

Lokal Politi Kultur