Å ta ansvar for framtida – saman

Av kommunedirektør Arild McClellan Steine

Engasjementet rundt helse- og omsorgstenestene i Bjørnafjorden viser noko viktig: me bryr oss.


Me bryr oss om dei som treng hjelp, om arbeidsplassane våre, og om lokalsamfunna me er ein del av.

Meir enn enkeltavdelingar

Når endringar i helse- og omsorgstenestene blir diskuterte, er det naturleg å ta utgangspunkt i det me kjenner best: ei avdeling, ein arbeidsplass, eit tilbod nær oss.

Men som kommune har me eit ansvar for noko større. Me må sørgja for at heile tenesta på tvers av geografi, nivå og behov fungerer godt, også i framtida.

Ei utvikling me ikkje kan velja bort

Me blir fleire eldre. Fleire lever med samansette utfordringar. Samtidig blir det færre hender til å gjera jobben.

Dette ser me allereie tydeleg i Bjørnafjorden. Tal på personar i yrkesaktiv alder (16–66 år) per innbyggjar over 67 år er fallande.

For kommunen samla har talet gått frå 4,31 i 2020 til 3,77 i 2026.

I Fusa-delen har forholdstalet gått frå 3,26 i 2020 til 2,68 i 2026, medan det i Os-delen er redusert frå 4,57 til 4,04.

Utviklinga vil halda fram i nesten like høgt tempo og det skjer i heile landet.
Dette betyr konkret at det har blitt og blir endå færre til å yta tenester til fleire, og det forsterkar behovet for å organisera oss annleis enn i dag.

Det betyr at me ikkje berre kan vidareføra dagens måte å organisera oss på. Me må utvikla tenestene slik at dei treffer betre og brukar ressursane klokare.

Å utvikla – ikkje avvikla

Når tenester blir endra, kan det opplevast som at noko blir teke bort. Den kjensla tek me på alvor.

Men målet er ikkje å svekkja, det er å gjera tenestene betre tilpassa dei behova me faktisk ser.

I ei tid der kompetanse er knapp, vil ei oppdeling på fleire små miljø gje færre tilgjengelege fagressursar der pasienten er. Å samla miljøa gjer at fleire pasientar får tilgang til den same kompetansen.

Eit viktig grep er å organisera pasientar og tilbod meir tydeleg etter behov.

Rett tilbod til rett pasient – i praksis

Når fleire bur lenger heime, betyr det også at dei som får langtidsplass i institusjon, ofte har meir samansette behov enn før – og kortare opphald. Det stiller nye krav til kompetanse og organisering også på langtidsavdelingane. Difor handlar omstillinga om å utvikla heile institusjonstenesta, ikkje berre delar av ho.

I dag har me i større grad ei blanding av pasientgrupper i same einingar:
• personar som treng kortvarig medisinsk behandling og tett oppfølging
• personar som er i ein aktiv rehabiliteringsfase med mål om å koma heim igjen
• personar som bur fast på institusjon, men med ulike behov til dømes innan demens, somatiske lidingar eller forsterka oppfølging

Dette gir utfordringar – både for pasientar og tilsette.

Når me i større grad samlar like pasientgrupper, skjer det noko viktig:

For pasientane

• Dei møter personale som er spisskompetente på nettopp deira behov
• Oppfølginga blir meir målretta og intensiv der det trengst
• Pasientforløpa blir meir føreseielege og samanhengande

Ein pasient som kjem frå sjukehus, kan til dømes ha heilt andre behov enn ein som bur fast på institusjon.
I dag har me gode korttidstilbod, men desse er fordelte på fleire lokasjonar.

Når desse blir samla, får me eit større og meir samla miljø rundt pasientar med like behov. Det gir betre føresetnader for å arbeida systematisk – ikkje berre i enkeltforløp, men som fast praksis i heile avdelinga.

Det gir betre moglegheit til å utvikla felles praksis, fleire typar spissa kompetanse og å gi eit endå meir målretta tilbod til den enkelte pasient.

Samtidig må me ta inn over oss at tilgangen på fag- og spisskompetanse blir knappare i åra som kjem. Då blir det avgjerande korleis me nyttar den kompetansen me har.

Når fagmiljøa blir samla rundt pasientgrupper med like behov, gir det:
• betre utnytting av spesialisert kompetanse, fordi fleire pasientar får nytte av den same faglege ressursen
• tettare samarbeid mellom fagpersonar som jobbar med dei same utfordringane kvar dag
• meir kontinuitet og kvalitet i oppfølginga, fordi kompetansen er til stades der behovet er størst

Det betyr ikkje at ein ikkje jobbar godt med rehabilitering i dag. Men når kompetansen blir samla og brukt meir målretta, aukar kvaliteten og effekten av opphaldet.

Dette gir fleire pasientar eit meir målretta tilbod – og betre føresetnader for å koma heim igjen.

For dei som bur lenge på institusjon

• dei får ein rolegare og meir stabil kvardag
• omgjevnadene blir betre tilpassa langvarige behov

Samtidig legg den nye organiseringa til rette for at også langtidspasientane blir samla i meir tydelege og einskaplege grupper enn i dag.

Det betyr at ein i større grad kan tilpassa både bemanning, kompetanse og tilnærming til den enkelte pasientgruppa – til dømes innan demens, somatikk eller andre særskilde behov.

Når pasientar med meir like behov bur saman, blir det lettare å:

• skapa stabile og føreseielege rammer i kvardagen
• rekruttera og utvikla kompetanse som er særleg relevant for akkurat desse pasientane
• leggja betre til rette for aktivitet, miljø og oppfølging som passar den enkelte

Dette gir ein meir trygg og meiningsfull kvardag for pasientane – og eit betre fagleg utgangspunkt for dei tilsette.

Det betyr ikkje at det som er bygd opp ikkje har fungert godt. Men pasientane i framtida vil ha andre og meir samansette behov – og då må også tenestene utviklast.

For tilsette gir dette ein heilt annan arbeidskvardag

Når pasientgruppene er tydelegare definerte, blir også fagrolla tydelegare:
• Tilsette på korttid/rehabilitering kan jobba meir målretta med behandling og framgang
• Tilsette på langtidsavdelingar kan prioritera kontinuitet, relasjon og tryggleik
• Fagmiljøa blir meir spesialiserte og mindre sårbare
Dette gir:
• betre kvalitet på arbeidet
• meir fagleg meistring
• mindre press gjennom dagen

Kva betyr sterkare fagmiljø – konkret?

Når me snakkar om sterkare fagmiljø, handlar det heilt konkret om dette:
• fleire med same kompetanse jobbar tett saman
• lettare tilgang på lege, fysioterapeut og andre ressursar
• betre moglegheiter for fagleg sparring og læring i kvardagen

Til dømes vil ei samla behandlings- og rehabiliteringseining ha:
• fleire sjukepleiarar med erfaring frå akutt oppfølging
• tettare samarbeid med fysio- og ergoterapi
• betre grunnlag for å jobba systematisk med pasientforløp

Det er dette som gir betre kvalitet – ikkje berre kvar bygget ligg.

Heilskap

Helse- og omsorgstenestene heng tett saman. Når me får betre flyt i korttid og rehabilitering:
• blir det færre unødvendige langtidsopphald
• fleire får høve til å koma heim igjen
• kapasiteten blir brukt der behovet er størst

Det gir betre tenester for fleire – samla sett.

Nærleik har fleire dimensjonar

Nærleik er viktig. For mange handlar det om avstand og tilgjenge, men nærleik handlar òg om kvaliteten i tenestene me møter:

• å få rett hjelp raskt
• å bli møtt av kompetanse som er tilpassa behovet ein har
• å oppleva samanheng og tryggleik gjennom heile forløpet

Dette er kvalitetar me arbeider godt med i dag. Men for å ta vare på desse kvalitetane også i framtida, må me organisera tenestene slik at kompetansen vert brukt der den trengst mest.

Arbeidsplassar og framtid

Helse- og omsorgstenestene er viktige arbeidsplassar.

Difor må me utvikla dei slik at dei:
• er fagleg attraktive
• gir moglegheit for utvikling
• er i stand til å handtera fleire og meir komplekse behov utan at kvaliteten vert svekka

Å samla og styrkja fagmiljø er ein del av dette, fordi det gir fleire tilgang til den same kompetansen, og gjer tenestene mindre sårbare i kvardagen.

Eit ansvar for heilskapen

Dette er ikkje enkle val.

Men som kommune har me eit ansvar for å sjå heilskapen og sikra at tenestene fungerer godt også i framtida.

Det handlar ikkje om å velja mellom stadar eller miljø. Det handlar om å byggja ei teneste som heng saman og som gir best mogleg tilbod til alle innbyggjarane.

Å velja retning saman

Engasjementet i debatten er viktig.

Samtidig må me løfta blikket frå det som fungerer godt i dag til det me veit at me kjem til å trenga i morgon. For å sikra gode, trygge og berekraftige tenester, må me våga å utvikla.