Glenn Erik Haugland i Os minnepark i dag. (Foto: Kjetil Vasby Bruarøy)

Om fellesskap og rasisme: Ein tale som gjorde inntrykk

Vi filma dessverre ikkje Haugland sin tale i Os minnepark i dag. Heldigvis har vi fått lov å publisera heile.

image
image
image
image
image
image
image
image
Av: Kjetil Vasby Bruarøy

Glenn Erik Haugland var dagens hovudtalar i minneparken 17. mai. Ventre-politikk og motstand mot bru over Bjørnafjorden hadde han lagt igjen heime, likevel serverte han meiningsinnhald med slagkraft.

– Henrik Wergeland gjorde 17. mai til ein kampdag. Det er fest i dag, men eg vil gjera litt av det same, sa Haugland til Midtsiden mens tilhøyrarande strøymde til, fleire av dei direkte frå gudsteneste på nabotomta.

Etter å ha lytta til Os Mannskor synga «Gud signe vårt dyre fedreland» blei han introdusert av Stine Kobbeltvedt frå kultureininga i Os kommune.

Haugland gjekk rett på sak:

– Kjære Noreg, kjære osing, kjære bjørnafjording - kjære alle som føler at dei høyrer til i dette landet - dette er VÅR dag!

Dette var essensen i talen, at det å føla at du høyrer til i ein fellesskap er godt nok. Og du kan høyra til i fleire fellesskap.

– Men sjølv på ein festdag er det dei som vil øydelegga. «Dra tilbake til der du kjem frå. Du høyrer ikkje til her.»

Glenn Erik har fått høyra det han òg. Han har norske foreldre, men flytta ikkje frå New York til Os før han var 11 år, og har heller ikkje norsk statsborgarskap.

– Eg hugsar kor stolt eg var då eg marsjerte rundt i bygda med Søre Neset Musikklag. Eg føler at eg høyrer til her. Og i Brooklyn. Eg føler meg som både osing, østerdøl, newyorker, vestlending, nordmann, amerikaner, europeer og verdensborger.

Haugland peikte ikkje berre på eit problem, han viste eksempel på korleis du kan ta godt imot nye sambygdingar og nye landsmenn.

– «Vi ere en nasjon vi med» - ikkje på grunn av fargen på flagget, brunost, Ole Einar Bjørndalen eller fargen på passet, men først og fremst på grunn av måten vi tar vare på kvarandre ALLE dei 364 dagane før og etter 17. mai.

– Det er veldig fint å ha deg her. Du høyrer til her. Blant oss.

– Den beste talen eg har høyrd i Os minnepark

Underteikna har ikkje høyrd nokon snakka om dette temaet på ein så god måte før.

Kjetil Osablod Grønvigh frå kultureininga og 17. maikomiteen sit òg igjen med eit solid inntrykk.

– Det er tradisjon for at politikarar er hovudtalar i minneparken. Vi plar ha oss ein prat med talarane i minneparken før dei skriv talen. Dei må hugsa kvar talen skal haldast, kva dag det er og kven som høyrer på. Samtidig skal det vera ord med meining.

– Eg og Glenn Erik hadde oss ein prat på førehand, men eg hadde ikkje lese talen før eg høyrde han. Då han kom og sa at han hadde med seg litt krut, blei vi spente.

– Så kjem han med dette. Ein sinnsjukt god tale, velskriven og levande framført. Denne talen gjorde inntrykk på folk, det kunne eg sjå på dei som høyrde på.

Her er heile talen

Kjære Norge.
Gratulerer med dagen!
Gratulerer med fellesskapets dag!

Kjære Osing
Kjære Bjørnafjording
Kjære Vestlending
Kjære ALLE som føler at dei høyrer til her i dette landet!
Dette er VÅR dag!

17. mai er ein festdag.
Ein festdag for ALLE som bur her.
Ein festdag for ALLE som høyrer til her.
ALLE som føler tilknytting til Norge.
Men sjølv på ein festdag finnes det dei som vil øydelegge for andre. Dei som ikkje vil at 17. mai skal vera ein festdag for ALLE.

Dra tilbake til der du kjem frå.
Du høyrer ikkje til her.

«Vi ere en nasjon, vi med» skreiv Henrik Wergeland. Han dikta om barna - dei  som er «en alen lange». Med desse orda innstifta Wergeland 17. maifeiringa.
Han ville at ALLE skulle vera med!
Ikkje berre dei små, men også dei svakaste i samfunnet. Til og med jødene som ikkje hadde tilgang til kongeriket Norge i følge Grunnloven vi i dag feirer, skulle vera med.

Dra tilbake til der du kjem frå.
Du høyrer ikkje til her.

Kva vil det seia å høyre til i eit land, i dette landet?
Å høyre til i Norge?
Kva skal til for å kjenne seg som ein del av Norge?
Og …
Kven har rett til å avgjøre om du faktisk høyrer til her?

Kanskje det kan vera nyttige - som ein tankeøvelse - å skille mellom det nasjonale og det som skapar tilhørighet? Også på ein dag som denne. Kanskje det kan vera nyttig å skille mellom det nasjonale og felleskapet som pleies kvar dag i eit nabolag, på ein arbeidsplass, på skulen, i barnehagen, på butikken, på bussen og i fritido?

Kanskje det kan vera nyttig å skille mellom ektefølt felleskap, og felleskap definert av grensar?
Kanskje det kan vera nyttig å skille mellom felleskap der det faktisk føles som om vi har noko til felles, og eit felleskap som er avhengig av skarpe skiller mellom oss og dei.

Dra tilbake til der du kjem frå.
Du høyrer ikkje til her.

Bergenseren Camilla Ahamath stod i forgårs fram og fortalde at ho ikkje ville bruke bunaden sin på 17. mai lenger. Ho orka ikkje at unganene hennar skulle oppleve at ho blei spyttet på og kalt dei mest nedrige ting, som «jævla luksusflyktning», «jævla muslim», «pakk» og lignende.

I 10 år hadde bunaden blitt liggande ubrukt!

Kanskje mange av dåke synst det ikkje høyrer heime i ein festtale på 17. mai å trekke fram opplevingene til Camilla Ahamath? Kanskje mange av dåke meinar ein ikkje skal øydelegge stemninga på ein festdag med slikt? At det er for politisk betent? Kanskje mange av dåke meinar at Ahamath overdriver? At det ho har opplevd ikkje kan vera så vondt meint som det kan verka? At rasisme ikkje finst i Norge.

Men det finst.
Og det finst dei som vil bruke 17. mai for å gjera Norge mindre enn det vi er.
Det finst dei som vil skape grenser for kva det vil seia å føle seg som ein nordmann.
Og det er då vi har bruk for Henrik Wergeland.
Han som skapte 17.-maifeiringa og han som kjempa for dei som følte seg utestengt og som skreiv «Vi ere en nasjon vi med».
For Wergeland var 17. mai ein kampdag.

Dra tilbake til der du kjem frå.
Du høyrer ikkje til her.

Også eg har høyrt desse orda.
Eg, som har budd i Norge i 46 år.
Eg har norske foreldre. Ein far frå Haugland - ein familie som har holdt til her i Os, kanskje så langt tilbake som til 1200-tallet. Mest sannsynlig enda lenger.

Vi feira 17. mai kvart år i Brooklyn før eg flytta hit som 11-åring og marsjerte rundt om i bygda med Søre Neset Musikklag. Eg huskar godt kor stolt eg var!

Eg har tjent det norske felleskapet som komponist, kulturgründer, organisasjonsmenneske og politikar i ein mannsalder.
Eg føler eg høyrer til her, at eg er norsk.
Sjølv om eg har ikkje norsk statsborgarskap.
Eg har nær familie både her og der og vil derfor gjerne ha både norsk og amerikansk statsborgarskap.
Eg vil delta i og påvirke samfunnsutviklinga både her og i USA. Og kanskje ein dag får eg både norsk og amerikansk pass.

Det er ikkje enkelt å vera delt mellom to ulike kontinent.
Mi mor bruka å seia det slik: «Eg bur midt ute i Atlanterhavet eit sted».
Men eg er ikkje aleine å føle at eg høyrer til fleire stadar. Både her og der. Vi har så mange ulike identiteter i dag, dei fleste av oss bærer på fleire identiteter samtidig. Eg føler meg som både osing, østerdøl, newyorker, vestlending, nordmann, amerikaner, europeer og verdensborger.

Eg føler eg høyrer til i mange ulike felleskap.

Vi bygger felleskap gjennom måten vi snakker til kvarandre, hjelper kvarandre og snakker om kvarandre. Vi-følelsen blir til i kvardagen og i dei mange møtene, samtaler og erfaringer vi delar med familie, venner, kollegar og i mange ulike sosiale sammenheng på fritido.

Felleskap er en sosial følelse. Tilhørighet bygger på gode relasjoner i det små. Av og til føler vi oss som del av en nasjon, slik vi så det etter 22. Juli 2011. Andre ganger føler vi oss del av verden, slik vi gjorde etter angrepene 11. september 2001.

«Vi ere en nasjon vi med» - ikkje på grunn av fargen på flagget, brunost, Ole Einar Bjørndalen eller fargen på passet, men først og fremst på grunn av måten vi tar vare på kvarandre ALLE dei 364 dagane før og etter 17. mai.

Det er veldig fint å ha deg her.
Du høyrer til her.
Blant oss.

Du som er her er gjerne osing, bjørnafjording, vestlending, nordmann, europeer og verdensborger. Og gjerne meire til!
Du er det du føler deg knytta til. Det kan vera ulike delar av verden, gjerne til ulike tider.
Du er ein del av dei felleskap du sjølv har vært med og bidratt til.
Du er ein del av felleskapet med dei du har noko til felles med.

Det finnes mange ulike typer felleskap. Kulturelle, religiøse, politiske, geografiske og økonomiske felleskap, men det sterkaste felleskapet er felleskapet som bygger på gjensidig respekt, forståing og omsorg for kvarandre. Det sosiale felleskapet.

Det er veldig fint å ha deg her.
Du høyrer til her.
Blant oss.

Med slike ord bygger vi felleskap som er uslitelige.
Med slike ord bygger vi Os, Bjørnafjorden, Vestlandet og Norge til å bli gode slitesterke samfunn.
Med slike ord bygger vi felleskap i Henrik Wergelands ånd.
Med slike ord bygger vi felleskap som er verdt å feire på ein solfylt maidag.

Kjære Norge
Det er veldig fint å vera her
Eg høyrer til her.
Blant dåke.

Happy 17.th of May!

Glenn Erik Haugland
Kompinist og samfunnsengasjert medborgar

Fleire saker