Årets kortaste dag blir lys og fin

Datoen 21. desember er dagen Marie og Pierre Curie oppdaga radium (1898), det første kryssordet blir utgitt (1913) og Snehvit og de syv dvergene blei vist for første gong (1937).

Det er òg dagen for vintersolkverv, eller vintersolsnu, som dagen òg blir kalla.

Etter å ha gått frå kortare dagar frå sankthansaftan 23. juni er vi no på det mørkaste.

I dag gjekk sola opp klokka 09.41 over Osøyro. Sola går ned klokka 15.30. Dagen er altså 5 timar og 49 minutt lang.

Dagen er kanskje kort, men i Os blir den lys og fin. Det er meldt lettskya, sol og nesten vindstille. Dette vêret skal halda seg så langt vêrvarselet rekk.

Det blir med andre ord ikkje kvit jul i år, sånn vi fekk for to år sidan. Men vi får ei solrik jul med nokre få plussgradar.

Les ògIdyllisk og aktiv start på julehelga

Lengda på dagane aukar med eitt og to minutt i romjula og med 2 til 5 minutt i januar og februar, ifølgje den digitale almanakken timeanddate.com.

Lengda på dagen i månadane som kjem:
21. januar: 7 timar og 6 minutt (opp 09.16, ned 16.22)
21. februar: 9 timar og 44 minutt (opp 08.00, ned 17.44)
21. mars: 12 timar og 18 minutt (opp 06.36, ned 18.55)
21. april: 15 timar og 8 minutt (opp 06.03, ned 21.11)

Sankthansaftan er 18 timar og 56 minutt lang, sola går opp 04.12 og ned 23.08.

Om vi ikkje hadde stilt klokka frå normaltid til sommartid i mars hadde sola altså gått opp klokka 03.12 og ned 22.08 sankhans.

Mens diskusjonen i EU handlar om å slutta å stilla klokka til sommartid, burde vi heller stilt klokka to timar?

Dagen i dag er også dagen vi, før kristninga av Norge, feira jul.

Jula før Jesus kom til Norge

• Tida rundt vintersolkverv, frå november til januar, er frå gamalt av, altså før kristninga av Norge rundt år 1000, tida det blei feira den norrøne jula, jól eller jólablót
• Frå før kristninga dreiv nordmenn å brygga juleøl til jólablótet. Det skulle feirast at vi gjekk mot lysare tider. Ifølgje landslova var det påbode å brygga øl til jul, du kunne mista garden din om det gjentok seg at du ikkje brygga.
• Det var det eting og drikking til ære for gudane Odin og Frøya. Ordet jól kan ha samanheng med Jólnir, eit av Odin sine mange namn.
• Forskarar har ikkje funne kor tid Jesus blei fødd, men har funne teikn på at det var i mars eller september.
• Markeringa av Jesus sin bursdag var i starten 20. mai eller 20. april, skriv seniorrådgjevar Karine Nigar Aarskog ved UiT i ein artikkel om kor tid nordmenn byrja å feira jul.
• Kyrkja ville i utgangspunktet ikkje ta del i heidenske festar, som jul, men tidleg på 600-talet hadde paven erklært at heidenske tradisjonar ikkje skulle utryddast. I staden skulle dei «kristianiserast», altså fyllast med nytt, kristent innhald. Det kan vi kalla eit vellykka prosjekt.
• Å henga ut julenek er òg ein før-kristen tradisjon som kan stamma frå gamle ritual om det å vera fruktbar. Fleire prestar i Norge og Sverige forsøkte på 1700-talet å legga ned forbod mot denne heidenske skikken, men fekk ikkje folket med seg.
• Allereie i antikken klagde romerske filosofar over materialismen og pengebruken i jula. Å gi gåvar til ungar skal vera ein tradisjon som kom på 1500-talet, og då helst ting dei trengte til vinteren, som klede og sko.
• Tradisjonen med å ha juletre innandørs er nyare. Den skal ha kome først på 1800-talet, og då i velståande heimar.